Gebelik sonlandırma nedir?
Gebelik sonlandırma, halk arasında kürtaj ya da küretaj olarak bilinir; kanunda “rahim tahliyesi” olarak geçer. Gebeliğin tıbbi bir işlemle sona erdirilmesidir. İstenmeyen bir gebelikte, anne sağlığı açısından gerekli olduğunda ya da bebekte ciddi bir sorun saptandığında gündeme gelebilir. Düşük sonrasında rahimde kalan dokunun temizlenmesi ya da tanı amaçlı küretaj ise farklı amaçlarla yapılan işlemlerdir.
Türkiye’de yasal çerçeve
Gebeliğin sona erdirilmesi 2827 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun ile düzenlenir. Kanuna göre gebelik, kanunun öngördüğü haller dışında sona erdirilemez ve işlem devletin gözetim ve denetimi altında yapılır.
Gebelik süresi:
- On haftaya kadar: Gebeliğin onuncu haftası dolana kadar, annenin sağlığı açısından tıbbi sakınca yoksa istek üzerine yapılabilir.
- On haftadan sonra: Yalnızca gebelik annenin hayatını tehdit ediyorsa ya da doğacak çocuk için ağır maluliyete neden olacaksa yapılabilir. Bu durumda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile ilgili daldan bir uzmanın, objektif bulgulara dayanan gerekçeli raporları gerekir.
- Acil haller: Derhal müdahale edilmezse hayatı tehdit eden durumlarda yetkili hekim gerekli müdahaleyi yapar. Hekim bu durumu en geç yirmi dört saat içinde ilgili sağlık idaresine bildirmekle yükümlüdür.
Rıza ve izin
- İşlem için gebe kadının izni gerekir.
- Küçüklerde küçüğün rızası ile velinin izni aranır. Vesayet altındaki reşit olmayan kişilerde vasinin rızası ile birlikte sulh hâkiminin izni gerekir.
- Akıl maluliyeti nedeniyle şuur serbestisine sahip olmayan gebe kadında kendi rızası aranmaz.
- Evli kadınlarda kanun, eşin de rızasını arar.
- Veli ya da mahkeme izninin beklenmesi hayati riski artıracaksa, acil hallerde bu izin şart değildir.
İşlemin yapılabileceği yerler ve bu yerlerde bulunması gereken koşullar ise kanunun atıf yaptığı tüzükte belirlenmiştir. Gebelik haftası, muayenede ultrasonla hekim tarafından belirlenir.
İşlem öncesi değerlendirme
İşlemden önce şunlar yapılır:
- Muayene ve ultrason: Gebelik haftası belirlenir, gebeliğin rahim içinde olduğu doğrulanır. Rahim dışı (dış) gebelik mutlaka ayırt edilmelidir.
- Kan grubu: Rh negatif kadınlarda, sonraki gebelikleri korumak için kan uyuşmazlığına karşı önlem gerekebilir.
- Genel sağlık değerlendirmesi: Kullanılan ilaçlar, alerjiler, geçirilmiş hastalıklar ve anesteziye uygunluk gözden geçirilir.
- Bilgilendirme ve onam: İşlem, olası riskler ve işlem sonrası süreç anlatılır; gerekli izin ve onamlar tamamlanır.
Yöntemler
Yöntem; gebelik haftasına, kişinin sağlık durumuna ve işlemin yapılacağı kurumun koşullarına göre hekim tarafından belirlenir.
- Vakum aspirasyon: İnce bir kanül aracılığıyla gebelik dokusunun vakumla alındığı, erken haftalarda sık kullanılan yöntemdir.
- Dilatasyon ve küretaj: Rahim ağzı genişletilir ve rahim içi özel bir aletle temizlenir. Vakum aspirasyonun uygun olmadığı durumlarda tercih edilebilir.
- İleri haftalardaki tıbbi zorunluluk durumları: Kanundaki şartlar sağlandığında, hastane koşullarında ve duruma özel yöntemlerle yapılır.
Anestezi türü (sedasyon ya da lokal anestezi) hekimle birlikte planlanır. İşlemin kendisi genellikle kısa sürer; hazırlık ve gözlem süresiyle birlikte toplam süre birkaç saati bulabilir.
İşlem sonrası
Birkaç gün hafif kanama ya da lekelenme ve adet sancısına benzer kramplar beklenen durumlardır. Bu dönemde:
- Hekimin yazdığı ilaçlar düzenli kullanılır.
- Kan uyuşmazlığına karşı önlem gerekiyorsa hekimin belirttiği sürede uygulanır.
- Cinsel ilişki, havuz ve küvet kullanımı, ağır egzersiz gibi konularda hekimin önerdiği sürelere uyulur.
- Kontrol muayenesine gidilir.
Doğurganlık işlemden kısa süre sonra geri dönebilir. Bu nedenle korunma yöntemi konusunda hekimle konuşmak önemlidir.
Hemen başvurulması gereken durumlar
İşlemden sonra aşağıdakilerden biri olursa gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- Aşırı ya da durmayan kanama
- 38 derecenin üzerinde ateş ya da titreme
- Kötü kokulu vajinal akıntı
- Şiddetli ya da giderek artan karın ağrısı
- Baş dönmesi veya bayılma hissi
Olası riskler ve sonraki gebelikler
Her tıbbi işlemde olduğu gibi enfeksiyon, kanama, rahimde doku kalıntısı ve nadiren rahim içi yapışıklık görülebilir. Çok nadir olarak rahim yaralanması da bildirilmiştir. İşlem uygun koşullarda ve deneyimli bir hekim tarafından yapıldığında çoğu kadında sonraki gebelikler etkilenmez. Kişiye özel risk değerlendirmesi muayenede yapılır.
Duygusal süreç
İşlemden sonra rahatlama, üzüntü ya da karışık duygular yaşanabilir; bunların hepsi olağan tepkilerdir. Güvendiğiniz biriyle konuşmak yardımcı olabilir. Duygular uzun süre yoğun kalırsa psikolojik destek almaktan çekinmeyin.
Bilgilendirme notu
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kişiye özel değerlendirme muayene ile yapılır.